Ulga na złe długi w VAT, PIT i CIT

Wystawienie faktury nie zawsze oznacza, że pieniądze rzeczywiście wpłyną na konto przedsiębiorcy. Podatek trzeba jednak co do zasady rozliczyć niezależnie od tego, czy kontrahent zapłacił. Jeżeli opóźnienie się przedłuża, warto sprawdzić możliwość skorzystania z ulgi na złe długi. Pozwala ona ograniczyć podatkowe skutki nierzetelności kontrahenta zarówno w VAT, jak i w podatkach dochodowych.

Czym są zatory płatnicze?

Zator płatniczy powstaje, gdy przedsiębiorca nie otrzymuje w terminie zapłaty za dostarczone towary albo wykonane usługi, przez co sam może mieć problemy z regulowaniem własnych zobowiązań. Opóźnienia zaczynają wówczas przechodzić na kolejnych uczestników obrotu gospodarczego, pogarszając ich płynność finansową i ograniczając możliwość inwestowania w rozwój.

Problem jest szczególnie dotkliwy, gdy przedsiębiorca:

wykazał przychód należny mimo braku zapłaty,
odprowadził VAT wynikający z faktury,
poniósł koszty wykonania usługi albo dostawy towaru,
nadal czeka na pieniądze od kontrahenta.

Ulga na złe długi nie zastępuje windykacji i nie powoduje wygaśnięcia wierzytelności. Jej celem jest zmniejszenie ciężaru podatkowego związanego z transakcją, za którą przedsiębiorca faktycznie nie otrzymał zapłaty.

Ulga na złe długi w VAT

Wierzyciel może skorygować podstawę opodatkowania oraz VAT należny przypadający na niezapłaconą fakturę. Oznacza to, że podatek wykazany wcześniej w związku ze sprzedażą może zostać odpowiednio zmniejszony.

Podstawowym warunkiem jest brak uregulowania należności przez 90 dni od dnia upływu terminu płatności wskazanego na fakturze albo w umowie. Po upływie tego okresu nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną.

Warunki skorzystania z ulgi przez wierzyciela

Aby skorzystać z ulgi na złe długi w VAT:

wierzytelność musi pozostawać nieuregulowana przez co najmniej 90 dni od dnia upływu terminu płatności,
od końca roku kalendarzowego, w którym wystawiono fakturę, nie mogą upłynąć trzy lata,
na dzień poprzedzający dzień złożenia JPK_V7, w którym dokonywana jest korekta, wierzyciel musi być zarejestrowany jako czynny podatnik VAT,
do dnia złożenia odpowiedniego pliku JPK_V7 wierzytelność nie może zostać uregulowana ani zbyta w jakiejkolwiek formie.

Skorzystanie z ulgi jest prawem wierzyciela, a nie jego obowiązkiem. Korekty można dokonać w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90. dzień od dnia upływu terminu płatności, jeżeli do dnia złożenia JPK_V7M albo JPK_V7K należność nadal nie została zapłacona ani zbyta.

Jak liczyć 90 dni?

Termin 90 dni należy liczyć od pierwszego dnia następującego po terminie płatności wskazanym na fakturze albo w umowie. Nie liczy się go od dnia wystawienia faktury ani od dnia wykonania usługi lub dostawy towaru.

Przykład

Przedsiębiorca wystawił fakturę z terminem płatności przypadającym na 10 czerwca. Pierwszym dniem uwzględnianym przy obliczaniu okresu 90 dni jest 11 czerwca. Jeżeli należność nadal pozostaje nieuregulowana, po upływie 90 dni wierzyciel może rozważyć korektę podstawy opodatkowania oraz VAT należnego.

W przypadku częściowej zapłaty ulga obejmuje wyłącznie niezapłaconą część należności.

Czy sam upływ 90 dni zawsze wystarczy?

Nie w każdym przypadku. Standardowe zasady znajdują zastosowanie przede wszystkim do wierzytelności wynikających ze sprzedaży na rzecz czynnego podatnika VAT. Jeżeli natomiast towary lub usługi zostały sprzedane podmiotowi, który nie jest czynnym podatnikiem VAT, np. konsumentowi, samo nieuregulowanie należności przez 90 dni nie wystarcza do zastosowania ulgi.

W takiej sytuacji korekta VAT jest możliwa, jeżeli zostanie spełniony przynajmniej jeden z następujących warunków:

wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana do postępowania egzekucyjnego,
wierzytelność została wpisana do rejestru długów prowadzonego na poziomie krajowym,
wobec dłużnika została ogłoszona upadłość konsumencka.

Są to warunki alternatywne. Nie trzeba więc jednocześnie uzyskiwać orzeczenia sądu, wszczynać egzekucji i wpisywać wierzytelności do rejestru długów. Wystarczy spełnienie jednej z ustawowych przesłanek. Nadal muszą być jednak zachowane pozostałe warunki ulgi, w tym upływ 90 dni od terminu płatności oraz trzyletni limit liczony od końca roku, w którym wystawiono fakturę.

Z tego względu przed zastosowaniem ulgi należy ustalić nie tylko wiek i status wierzytelności, lecz również status nabywcy. Inne wymogi mogą obowiązywać przy niezapłaconej fakturze wystawionej czynnemu podatnikowi VAT, a inne przy sprzedaży dokonanej na rzecz konsumenta lub innego podmiotu niebędącego czynnym podatnikiem VAT.

Co zrobić, gdy kontrahent zapłaci po skorzystaniu z ulgi?

Odzyskanie należności po dokonaniu korekty nie oznacza, że przedsiębiorca zachowuje korzyść wynikającą z ulgi. Jeżeli wierzytelność zostanie następnie uregulowana albo zbyta, wierzyciel musi ponownie zwiększyć podstawę opodatkowania oraz VAT należny w rozliczeniu za okres, w którym nastąpiła zapłata lub zbycie wierzytelności.

Przy częściowej zapłacie ponowne zwiększenie obejmuje wyłącznie uregulowaną część należności.

Obowiązki dłużnika w VAT

Ulga na złe długi działa również po stronie nabywcy, jednak w jego przypadku nie jest uprawnieniem, lecz obowiązkiem.

Jeżeli dłużnik odliczył VAT z otrzymanej faktury i nie zapłacił jej w terminie 90 dni od dnia upływu terminu płatności, powinien skorygować odliczony podatek naliczony. Korekty dokonuje się w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90. dzień opóźnienia.

Dłużnik nie musi dokonywać korekty, jeżeli ureguluje należność najpóźniej w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego, w którym upłynął 90. dzień od terminu płatności. Przy częściowej zapłacie korekta obejmuje jedynie VAT przypadający na niezapłaconą część faktury.

Jeśli dłużnik zapłaci fakturę już po dokonaniu korekty, może ponownie zwiększyć kwotę podatku naliczonego w rozliczeniu za okres, w którym dokonał zapłaty.

Ulga na złe długi w podatku dochodowym

Mechanizm ulgi funkcjonuje również w PIT i CIT. Wierzyciel, który nie otrzymał zapłaty w ciągu 90 dni od dnia upływu terminu płatności, może:

zmniejszyć podstawę obliczenia podatku o wartość niezapłaconej należności albo
zwiększyć poniesioną stratę.

Warunkiem jest wcześniejsze zaliczenie wartości wierzytelności do przychodów należnych. Należność nie może być przy tym uregulowana ani zbyta.

Zmniejszenia podstawy opodatkowania albo zwiększenia straty dokonuje się w zeznaniu składanym za rok podatkowy, w którym upłynęło 90 dni od terminu płatności. Ulga może być również uwzględniana przy obliczaniu zaliczek na podatek dochodowy.

Dodatkowe warunki

Ulga w podatku dochodowym znajduje zastosowanie do świadczeń pieniężnych wynikających z transakcji handlowych, jeżeli wartość transakcji wpływa na przychody albo koszty uzyskania przychodów przynajmniej jednej ze stron.

Przed zastosowaniem ulgi należy sprawdzić w szczególności, czy:

dłużnik na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego dzień złożenia zeznania podatkowego nie jest w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, upadłościowego ani likwidacji,
nie upłynęły dwa lata, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym wystawiono fakturę lub zawarto umowę dokumentującą wierzytelność,
transakcja została zawarta w ramach działalności wierzyciela i dłużnika, z których dochody podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym w Polsce,
ulga nie dotyczy transakcji handlowych zawieranych pomiędzy podmiotami powiązanymi w rozumieniu przepisów o cenach transferowych.

Jeżeli podstawa opodatkowania jest zbyt niska, aby odliczyć całą wartość wierzytelności, nieodliczoną część można, po spełnieniu ustawowych warunków, rozliczyć w kolejnych trzech latach. Wierzytelność nie może jednak w tym czasie zostać uregulowana ani zbyta.

Zapłata po rozliczeniu ulgi w podatku dochodowym

Jeżeli po zastosowaniu ulgi wierzytelność zostanie zapłacona albo zbyta, podatnik powinien odwrócić wcześniejsze rozliczenie. Oznacza to odpowiednio zwiększenie podstawy opodatkowania albo zmniejszenie straty.

W przypadku korzystania z ulgi już na etapie zaliczek późniejszą zapłatę należy uwzględnić przy ustalaniu zaliczki za okres, w którym należność została uregulowana.

Skutki nie tylko dla wierzyciela

Podobnie jak w VAT, także w podatkach dochodowych regulacje obejmują dłużnika. Brak zapłaty w ciągu 90 dni od terminu płatności może oznaczać konieczność:

zwiększenia podstawy opodatkowania albo
zmniejszenia straty

o wartość nieuregulowanego zobowiązania zaliczonego wcześniej do kosztów uzyskania przychodów.

Dlatego monitoring przeterminowanych płatności powinien obejmować dwie grupy dokumentów:

faktury sprzedażowe, za które przedsiębiorca nie otrzymał zapłaty,
faktury zakupowe, których przedsiębiorca sam nie opłacił w terminie.

Jak przygotować się do zastosowania ulgi?

Największe ryzyko błędu wynika zwykle nie z samego mechanizmu ulgi, lecz z braku bieżącej kontroli terminów. W praktyce warto prowadzić rejestr obejmujący:

numer i datę wystawienia faktury,
dane kontrahenta,
termin płatności,
datę upływu 90. dnia od terminu płatności,
kwotę netto i VAT,
informację o częściowych płatnościach,
informację o kompensacie lub zbyciu wierzytelności,
okres, w którym dokonano korekty,
datę późniejszej zapłaty,
sposób odwrócenia wcześniejszej korekty.

Szybkie wykrycie nieopłaconych faktur ułatwia odpowiednia organizacja dokumentów. Sprawdź nasz poradnik o sprawach, które należy uporządkować przed końcem roku.

Przed rozliczeniem ulgi warto również porównać ewidencję księgową z wyciągami bankowymi, potwierdzeniami kompensat, umowami oraz korespondencją z kontrahentem. Kwestię weryfikacji zaległych płatności i sprawdzania spójności ksiąg omawialiśmy już we wpisie dotyczącym audytu rozliczeń w firmie.

Najczęstsze błędy przy rozliczaniu ulgi

Do najczęściej spotykanych problemów należą:

liczenie 90 dni od dnia wystawienia faktury zamiast od dnia upływu terminu płatności,
pomijanie częściowych wpłat,
nieuwzględnienie kompensaty albo zbycia wierzytelności,
automatyczne stosowanie takich samych warunków w VAT oraz PIT lub CIT,
brak ponownej korekty po późniejszym otrzymaniu zapłaty,
sprawdzanie wyłącznie niezapłaconych faktur sprzedażowych i pomijanie obowiązków dotyczących faktur zakupowych,
nieuwzględnienie ograniczeń czasowych przewidzianych dla poszczególnych podatków.

W VAT termin na zastosowanie ulgi jest powiązany z trzyletnim okresem liczonym od końca roku wystawienia faktury. W podatkach dochodowych należy natomiast uwzględnić dwuletnie ograniczenie odnoszące się do faktury lub umowy dokumentującej wierzytelność.

Czy ulga na złe długi zastępuje windykację?

Skorzystanie z ulgi poprawia sytuację podatkową wierzyciela, ale nie prowadzi automatycznie do odzyskania należności. Przedsiębiorca może równolegle:

wysłać wezwanie do zapłaty,
naliczyć należne odsetki,
dochodzić rekompensaty za koszty odzyskiwania należności,
prowadzić negocjacje dotyczące harmonogramu spłaty,
skierować sprawę na drogę sądową.

W transakcjach handlowych wierzycielowi mogą przysługiwać odsetki za opóźnienie bez konieczności wcześniejszego wezwania, jeżeli spełnił swoje świadczenie, a zapłata nie nastąpiła w ustalonym terminie.

Ulga na złe długi – pytania i odpowiedzi

Po ilu dniach od terminu płatności można skorzystać z ulgi na złe długi?

Zasadniczo ulga może znaleźć zastosowanie po upływie 90 dni od dnia upływu terminu płatności wskazanego na fakturze albo w umowie. Termin liczy się od pierwszego dnia następującego po terminie płatności, a nie od dnia wystawienia faktury.

Czy ulgę na złe długi liczy się od daty wystawienia faktury?

Nie. Okres 90 dni liczy się od dnia następującego po upływie terminu płatności określonego na fakturze, rachunku albo w umowie. Data wystawienia faktury ma natomiast znaczenie dla ustalenia, czy nie upłynął ustawowy termin ograniczający możliwość zastosowania ulgi.

Czy można skorzystać z ulgi na złe długi, jeżeli kontrahent zapłacił część faktury?

Tak. W takim przypadku ulga obejmuje nieuregulowaną część należności. Trzeba jednak prawidłowo ustalić, na poczet której faktury lub części zobowiązania została zaliczona otrzymana płatność.

Czy wierzyciel musi skorzystać z ulgi na złe długi w VAT?

Nie. Dla wierzyciela skorzystanie z ulgi na złe długi w VAT jest prawem, a nie obowiązkiem. Inaczej wygląda sytuacja dłużnika, który po spełnieniu ustawowych przesłanek ma obowiązek skorygować wcześniej odliczony VAT naliczony.

Czy dłużnik musi skorygować VAT, jeżeli wierzyciel nie skorzystał z ulgi?

Co do zasady tak. Obowiązek dłużnika nie zależy od tego, czy wierzyciel rzeczywiście dokonał korekty VAT należnego. Jeżeli dłużnik odliczył VAT i nie zapłacił należności w ustawowym terminie, powinien samodzielnie zweryfikować obowiązek dokonania korekty.

Czy ulga na złe długi w VAT działa automatycznie?

Nie. Po stronie wierzyciela konieczne jest wykazanie korekty w odpowiednim rozliczeniu JPK_V7. Sam upływ 90 dni nie powoduje automatycznego zmniejszenia VAT należnego.

Dłużnik powinien z kolei pamiętać, że po jego stronie korekta może mieć charakter obowiązkowy.

Czy można skorzystać z ulgi na złe długi po terminie?

Możliwość dokonania korekty w VAT jest ograniczona czasowo. Od końca roku kalendarzowego, w którym wystawiono fakturę, nie mogą upłynąć trzy lata. Należy przy tym prawidłowo ustalić okres rozliczeniowy, do którego powinna zostać przypisana korekta.

W PIT i CIT obowiązuje odrębny warunek czasowy. Od końca roku kalendarzowego, w którym wystawiono fakturę lub zawarto umowę dokumentującą wierzytelność, nie mogą upłynąć dwa lata.

Czy do skorzystania z ulgi na złe długi potrzebny jest wyrok sądu?

Jeżeli sprzedaż została dokonana na rzecz czynnego podatnika VAT, uzyskanie wyroku sądu nie jest warunkiem zastosowania ulgi. Jeżeli jednak nabywca nie jest czynnym podatnikiem VAT, samo nieuregulowanie należności przez 90 dni nie wystarczy. Wierzyciel musi dodatkowo spełnić jeden z warunków wskazanych w ustawie: uzyskać prawomocne orzeczenie sądu potwierdzające wierzytelność i skierować ją do postępowania egzekucyjnego, wpisać wierzytelność do rejestru długów prowadzonego na poziomie krajowym albo wykazać, że wobec dłużnika ogłoszono upadłość konsumencką.

Czy wezwanie do zapłaty jest konieczne, aby skorzystać z ulgi na złe długi?

Przepisy dotyczące ulgi nie uzależniają jej zastosowania wyłącznie od wcześniejszego wysłania wezwania do zapłaty. Wezwanie może jednak być istotnym elementem procesu windykacyjnego i dokumentować działania podejmowane w celu odzyskania należności.

Czy ulga na złe długi umarza należność kontrahenta?

Nie. Ulga wpływa na rozliczenie podatkowe, ale nie umarza długu. Wierzyciel nadal może dochodzić zapłaty, naliczać odsetki, prowadzić negocjacje albo skierować sprawę do sądu.

Czy po zastosowaniu ulgi nadal można dochodzić zapłaty od kontrahenta?

Tak. Zastosowanie ulgi na złe długi nie pozbawia wierzyciela prawa do dalszego dochodzenia należności. Korekta podatkowa i windykacja są odrębnymi działaniami i mogą być prowadzone równolegle.

Co zrobić, gdy kontrahent zapłaci fakturę po zastosowaniu ulgi na złe długi?

Po otrzymaniu zapłaty wierzyciel powinien odwrócić wcześniejszą korektę w zakresie odpowiadającym otrzymanej kwocie. W VAT oznacza to zwiększenie podstawy opodatkowania i VAT należnego, a w podatku dochodowym odpowiednią zmianę podstawy opodatkowania albo straty.

Czy sprzedaż wierzytelności wpływa na ulgę na złe długi?

Tak. Zbycie wierzytelności może wyłączyć możliwość zastosowania ulgi albo spowodować konieczność odwrócenia wcześniejszej korekty. Przed sprzedażą wierzytelności warto zatem sprawdzić nie tylko warunki umowy, lecz także skutki w VAT oraz podatku dochodowym.

Czy kompensata jest traktowana jak zapłata?

Kompensata może prowadzić do uregulowania należności bez wykonania przelewu bankowego. Dlatego przed zastosowaniem ulgi należy sprawdzić nie tylko wpływy na rachunku, ale również rozliczenia dokonywane w drodze potrącenia, wzajemnych rozrachunków lub innych form wygaśnięcia zobowiązania.

Czy ulgę na złe długi można stosować do faktur płatnych w ratach?

Tak, ale każdą ratę należy analizować z uwzględnieniem przypisanego do niej terminu płatności. Jeżeli poszczególne raty mają różne terminy, okres 90 dni powinien być ustalany odrębnie dla każdej z nich.

Czy ulga na złe długi obejmuje kwotę netto czy brutto?

W VAT korekta obejmuje zarówno podstawę opodatkowania, czyli kwotę netto, jak i przypadający na nią VAT należny. W PIT lub CIT korekta obejmuje natomiast wartość wierzytelności zaliczoną wcześniej do przychodów należnych. W przypadku czynnego podatnika VAT będzie to więc zasadniczo kwota netto, ponieważ należny VAT nie stanowi przychodu podatkowego. U podatnika korzystającego ze zwolnienia z VAT wartość przychodu może odpowiadać całej kwocie należności.

Nie należy zatem automatycznie przyjmować jednej kwoty korekty dla wszystkich podatków. VAT oraz PIT lub CIT trzeba rozliczyć odrębnie.

Czy można jednocześnie skorzystać z ulgi na złe długi w VAT i PIT albo CIT?

Tak, jeżeli są spełnione warunki przewidziane dla każdego z tych podatków. Są to jednak dwa odrębne mechanizmy. Skorzystanie z ulgi w VAT nie powoduje automatycznej korekty PIT lub CIT i odwrotnie.

Czy ulga na złe długi przysługuje przedsiębiorcy rozliczającemu ryczałt?

Mechanizm dotyczący nieuregulowanych wierzytelności może mieć zastosowanie również przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych. Wymaga to jednak sprawdzenia warunków wynikających z przepisów regulujących tę formę opodatkowania oraz właściwego ujęcia korekty w rozliczeniu podatnika.

Czy trzeba skorygować koszty, jeżeli firma nie zapłaciła faktury w ciągu 90 dni?

Brak zapłaty może powodować po stronie dłużnika obowiązek zwiększenia podstawy opodatkowania albo zmniejszenia straty o wartość zobowiązania zaliczonego wcześniej do kosztów uzyskania przychodów. Korekta dotyczy roku, w którym upłynęło 90 dni od terminu płatności, a odpowiednie skutki można uwzględniać także przy obliczaniu zaliczek.

Czy ulga na złe długi ma zastosowanie, gdy kontrahent jest w restrukturyzacji albo upadłości?

Odpowiedź zależy od rodzaju podatku oraz od strony transakcji. Warunki dotyczące VAT oraz PIT i CIT nie są identyczne. W podatkach dochodowych jednym z warunków zastosowania mechanizmu jest sprawdzenie statusu dłużnika na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego złożenie zeznania.

Dlatego każdą taką sytuację należy przeanalizować odrębnie, zamiast automatycznie stosować zasady właściwe dla innego podatku.

Czy można zastosować ulgę na złe długi do faktury wystawionej konsumentowi?

W VAT jest to możliwe po spełnieniu dodatkowych warunków. Oprócz upływu 90 dni konieczne jest spełnienie jednej z następujących przesłanek: wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana do postępowania egzekucyjnego, została wpisana do rejestru długów prowadzonego na poziomie krajowym albo wobec dłużnika ogłoszono upadłość konsumencką.

W podatkach dochodowych ulga jest związana ze świadczeniami pieniężnymi wynikającymi z transakcji handlowych, dlatego sprzedaż na rzecz konsumenta nie podlega automatycznie takim samym zasadom jak transakcja między przedsiębiorcami.

Jakie dokumenty zachować przy korzystaniu z ulgi na złe długi?

Warto zachować przede wszystkim:

fakturę i umowę określającą termin płatności,
ewidencję rozrachunków,
wyciągi bankowe,
potwierdzenia częściowych wpłat,
dokumenty dotyczące kompensat,
korespondencję z kontrahentem,
wezwania do zapłaty,
dowody dotyczące ewentualnego zbycia wierzytelności,
wyliczenie 90-dniowego terminu,
dokumentację dokonanej korekty,
dowody późniejszej zapłaty i odwrócenia korekty.

Kompletna dokumentacja ułatwia wykazanie, że na dzień zastosowania ulgi należność pozostawała nieuregulowana i że korekta została obliczona w prawidłowej wysokości.

Podsumowanie

Ulga na złe długi pozwala ograniczyć podatkowe skutki opóźnień płatniczych, ale wymaga prawidłowego ustalenia terminów oraz bieżącego monitorowania należności i zobowiązań.

Z perspektywy wierzyciela najważniejsze jest sprawdzenie:

kiedy upłynął termin płatności,
czy minęło od niego 90 dni,
czy należność nie została choćby częściowo zapłacona,
czy wierzytelność nie została skompensowana albo zbyta,
czy nadal można dokonać korekty w świetle właściwego terminu ustawowego,
jak późniejsza zapłata wpłynie na dokonane już rozliczenie.

Jednocześnie przedsiębiorca powinien pamiętać, że jako dłużnik może być zobowiązany do odpowiedniej korekty własnych rozliczeń. Dobrze prowadzona ewidencja przeterminowanych faktur pozwala więc nie tylko odzyskać podatek od niezapłaconej sprzedaży, ale również uniknąć zaległości wynikających z nieuregulowanych zakupów.

O autorze

Jan Gradkowski, doradca podatkowy (nr wpisu 15052) oraz absolwent prawa. Na co dzień pomagam osobom fizycznym, przedsiębiorcom i spółkom bezpiecznie nawigować w gąszczu przepisów podatkowych.

Materiał ma charakter ogólnoinformacyjny i uwzględnia stan informacji dostępny w październiku 2026 roku. Nie stanowi porady podatkowej.

Zatory płatnicze i niezapłacone faktury: jak skorzystać z ulgi na złe długi?