Blog

Darowizna od rodziny lub znajomego mieszkającego za granicą często wydaje się „sprawą zagraniczną”. Pieniądze są za granicą, przelew idzie z zagranicznego banku na zagraniczne konto, a w Polsce nie pojawia się żadna transakcja. Czy to oznacza, że polski urząd skarbowy nie ma z tym nic wspólnego?

Niekoniecznie.

W przypadku darowizn międzynarodowych najważniejsze nie jest to, z jakiego kraju pochodzi przelew ani na jakim rachunku bankowym znalazły się środki. Kluczowe jest to, kim jest obdarowany i czy polskie przepisy obejmują daną darowiznę. Zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn, nabycie rzeczy znajdujących się za granicą lub praw majątkowych wykonywanych za granicą może podlegać opodatkowaniu w Polsce, jeżeli w chwili zawarcia umowy darowizny obdarowany był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu w Polsce. 

Zagraniczny przelew nie oznacza automatycznie braku podatku w Polsce

To jeden z najczęstszych błędów. Obdarowany zakłada, że skoro pieniądze nigdy nie trafiły na polski rachunek, nie ma obowiązku informować polskiego urzędu skarbowego. Tymczasem dla podatku od spadków i darowizn miejsce rachunku bankowego nie jest decydujące.

Jeżeli obdarowany jest polskim obywatelem albo ma stałe miejsce pobytu w Polsce, darowizna otrzymana za granicą może podlegać polskiemu podatkowi od spadków i darowizn. Dotyczy to również sytuacji, gdy darczyńca mieszka za granicą, środki pochodzą z zagranicznego majątku, a przelew został wykonany na zagraniczne konto obdarowanego. 

W praktyce oznacza to, że polski rezydent powinien sprawdzić obowiązki podatkowe w Polsce nawet wtedy, gdy cała operacja bankowa odbyła się poza Polską.

Czy decyduje rezydencja podatkowa?

Warto uważać na pojęcia. W podatku dochodowym, czyli PIT, często mówimy o rezydencji podatkowej, centrum interesów życiowych czy przebywaniu w Polsce dłużej niż 183 dni. W podatku od spadków i darowizn ustawowe kryterium jest jednak inne: znaczenie ma przede wszystkim obywatelstwo polskie albo miejsce stałego pobytu w Polsce w chwili zawarcia umowy darowizny.

Dlatego polski rezydent podatkowy bardzo często będzie objęty polskimi obowiązkami, ale w każdej sprawie trzeba sprawdzić konkretne okoliczności: obywatelstwo, miejsce stałego pobytu, miejsce położenia majątku oraz relację z darczyńcą.

Kto rozlicza darowiznę — darczyńca czy obdarowany?

Podatnikiem jest co do zasady obdarowany, czyli osoba, która otrzymała majątek. To ona powinna ustalić, czy darowizna podlega zgłoszeniu, czy korzysta ze zwolnienia oraz czy trzeba zapłacić podatek. Obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn ciąży na nabywcy własności rzeczy lub praw majątkowych. 

Co do zasady to obdarowany, a nie darczyńca, rozlicza darowiznę w Polsce. Obowiązki formalne spoczywają na osobie, która darowiznę otrzymała.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?

Przy zwykłej darowiźnie pieniężnej, która nie jest zawierana w formie aktu notarialnego, obowiązek podatkowy powstaje zasadniczo w momencie spełnienia świadczenia, czyli w praktyce w dniu przekazania pieniędzy obdarowanemu. Ministerstwo Finansów wskazuje, że przy darowiźnie zawartej bez aktu notarialnego obowiązek powstaje z chwilą przekazania darowizny obdarowanemu. 

Przy przelewie bankowym będzie to najczęściej dzień, w którym środki zostały otrzymane na rachunek obdarowanego. Od tej daty liczy się terminy na zgłoszenie darowizny lub złożenie zeznania podatkowego.

Darowizna od najbliższej rodziny — kiedy można uniknąć podatku?

Najkorzystniejsze zasady dotyczą darowizn od najbliższej rodziny: małżonka, dzieci, wnuków, rodziców, dziadków, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy. Takie osoby mogą skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku, ale tylko pod warunkiem dochowania formalności. Art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn przewiduje zwolnienie dla tych osób, jeżeli zgłoszą nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy oraz przy darowiźnie pieniężnej przekraczającej limit udokumentują otrzymanie środków dowodem przekazania na rachunek nabywcy albo przekazem pocztowym. 

W praktyce oznacza to, że jeżeli rodzic mieszkający za granicą przelewa dziecku większą kwotę na jego zagraniczne konto, dziecko powinno:

• zachować potwierdzenie przelewu,
• upewnić się, że rachunek należy do niego,
• złożyć formularz SD-Z2 w terminie 6 miesięcy,
• opisać darowiznę zgodnie z rzeczywistym przebiegiem transakcji.
• Formularz SD-Z2 służy właśnie zgłoszeniu nabycia majątku od najbliższej rodziny w celu skorzystania ze zwolnienia. Zgłoszenia dokonuje się w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. 

Kiedy nie trzeba składać SD-Z2?

Nie każda darowizna od najbliższej rodziny wymaga zgłoszenia. Zgłoszenia SD-Z2 nie trzeba składać m.in. wtedy, gdy łączna wartość majątku otrzymanego od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w ciągu 5 poprzednich lat nie przekracza 36 120 zł. 

Trzeba jednak pamiętać, że limit liczy się osobno dla każdego darczyńcy, ale sumuje się darowizny od tej samej osoby z kilku lat. Jeżeli więc rodzic przekazywał dziecku kilka przelewów, należy zsumować ich wartość.

Darowizna od dalszej rodziny albo osoby niespokrewnionej

Jeżeli darczyńca nie należy do najbliższej rodziny uprawnionej do pełnego zwolnienia, trzeba sprawdzić grupę podatkową i kwotę wolną. Aktualnie kwoty wolne wynoszą:

• 36 120 zł — dla I grupy podatkowej,
• 27 090 zł — dla II grupy podatkowej,
• 5 733 zł — dla III grupy podatkowej. 

Jeżeli wartość darowizny, po doliczeniu wcześniejszych darowizn od tej samej osoby z ostatnich 5 lat, przekracza właściwą kwotę wolną, obdarowany powinien złożyć zeznanie SD-3. Formularz SD-3 składa się, gdy trzeba rozliczyć podatek od spadków i darowizn, a nie korzysta się z pełnego zwolnienia przewidzianego dla najbliższej rodziny.

Jak przeliczyć darowiznę w euro, dolarach lub funtach?

Jeżeli darowizna została przekazana w walucie obcej, jej wartość trzeba wykazać w złotych. W praktyce wartość darowizny w walucie obcej przelicza się na złote według kursu właściwego dla dnia powstania obowiązku podatkowego, najczęściej przyjmując średni kurs NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień otrzymania środków. Dla bezpieczeństwa warto zachować wydruk tabeli kursowej NBP oraz potwierdzenie wpływu przelewu. Podstawę opodatkowania stanowi czysta wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych ustalona według stanu z dnia nabycia i wartości z dnia powstania obowiązku podatkowego. 

Dla bezpieczeństwa warto zachować:

• potwierdzenie wpływu środków,
• historię rachunku,
• kurs zastosowany do przeliczenia,
• umowę darowizny lub korespondencję potwierdzającą jej charakter,
• dokumenty wskazujące pokrewieństwo z darczyńcą.

Czy umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania pomagają?

Często pojawia się pytanie, czy skoro Polska ma z danym państwem umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, to darowizna nie powinna być opodatkowana w Polsce. W większości przypadków takie umowy dotyczą podatków dochodowych, a nie podatku od spadków i darowizn. Dlatego nie można automatycznie zakładać, że zagraniczna darowizna jest „chroniona” przez umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania.

W praktyce należy osobno zbadać przepisy polskie i przepisy państwa, z którego pochodzi darowizna. Może się zdarzyć, że obowiązki podatkowe lub sprawozdawcze powstaną w więcej niż jednym kraju.

Najczęstsze błędy przy darowiznach z zagranicy

Największe ryzyka pojawiają się wtedy, gdy obdarowany:

• zakłada, że zagraniczne konto wyłącza polski podatek,
• nie składa SD-Z2 w terminie 6 miesięcy,
• otrzymuje pieniądze gotówką zamiast przelewem,
• nie potrafi udokumentować, od kogo pochodziły środki,
• nie sumuje kilku darowizn od tej samej osoby,
• zgłasza darowiznę dopiero wtedy, gdy urząd zapyta o źródło pieniędzy.

Ten ostatni błąd może być szczególnie kosztowny. Jeżeli podatnik powołuje się na niezgłoszoną darowiznę dopiero w toku czynności sprawdzających, kontroli lub postępowania, przepisy przewidują sankcyjną stawkę 20% w określonych przypadkach. 

Praktyczny przykład

Pani Anna mieszka w Polsce i jest obywatelką Polski. Jej ojciec od lat mieszka w Niemczech. Ojciec przelewa jej 80 000 euro ze swojego niemieckiego konta na jej konto w niemieckim banku. Pieniądze nie trafiają bezpośrednio do Polski.

Mimo to Pani Anna powinna przeanalizować obowiązki w Polsce. Zatem, skoro Pani Anna jest obywatelką Polski i mieszka w Polsce na stałe, darowizna może podlegać polskim przepisom o podatku od spadków i darowizn. Ponieważ darczyńcą jest ojciec, możliwe jest pełne zwolnienie z podatku, ale pod warunkiem zgłoszenia darowizny na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy i zachowania dowodu przelewu. 

Podsumowanie: co zrobić po otrzymaniu darowizny z zagranicy?

Jeżeli otrzymałeś darowiznę za granicą, na zagraniczne konto, nie odkładaj analizy podatkowej na później.

Najpierw ustal:

• czy masz obywatelstwo polskie lub stałe miejsce pobytu w Polsce,
• od kogo otrzymałeś darowiznę,
• jaka jest jej wartość po przeliczeniu na złote,
• czy suma darowizn od tej osoby przekracza kwotę wolną,
• czy możesz skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny,
• czy powinieneś złożyć SD-Z2 albo SD-3,
• jakie dokumenty potwierdzają przelew i źródło środków.

W sprawach międzynarodowych szczegóły mają ogromne znaczenie. Ten sam przelew może być neutralny podatkowo, jeżeli zostanie prawidłowo zgłoszony, albo stać się źródłem sporu z urzędem, jeżeli obdarowany zlekceważy termin i dokumenty.

Dlatego przed przyjęciem większej darowizny z zagranicy warto skonsultować planowaną transakcję z doradcą. Pozwala to dobrać bezpieczną formę przelewu, przygotować dokumenty i uniknąć niepotrzebnego podatku.

▬  O mnie▬

Nazywam się Jan Gradkowski. Jestem licencjonowanym doradcą podatkowym (nr wpisu 15052) i absolwentem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. W ramach własnej Kancelarii świadczę rzetelne usługi doradztwa prawno-podatkowego dla firm oraz osób prywatnych. Moim celem jest zapewnienie klientom pełnego bezpieczeństwa formalnego, eliminacja ryzyk podatkowych oraz profesjonalna reprezentacja w sporach z organami skarbowymi, zawsze w oparciu o najwyższe standardy etyki zawodowej.

▬ Lokalizacja  ▬

▬  Kontakt  ▬

ul. Płochocińska 101K/2, 03-044 Warszawa

📞 +48 473 831 373

📨 kontakt@kancelariagradkowski.pl